مهدی صمدانی پنجشنبه 14 شهریور 1398 07:34 ب.ظ نظرات ()

سپتامبر ماه جهانی آگاه سازی جامعه در باره بیماری های آلزایمر و دمانس است. به پروژه درد آشنا فکر می کردم و اینکه بیماری های آلزایمر و دمانس dementia ، فرسایش مغز، و نوشته های موجود به زبان فارسی، در این رابطه باید چه نقشی داشته باشند. 


آلزایمر نوعی بیماری دمانس یا فرسایش مغز است. این بیماری ها منشا فیزیکی دارند بدین معنی که در اثر از بین رفتن فیزیکی سلولهای مغزی، مغز فرسوده و کوچک می شود. نتیجه این فرسایش سلولی، ظهور تغییرات رفتاری و کرداری در بیمار می باشد. این تغییرات که در ابتدا اندک و قابل اغماضند، با پیشرفت بیماری پر رنگ تر شده و برای اطرافیان کاملا هویدا می گردند.  


دمانس یا فرسایش مغز چیست؟

دمانس طیف وسیعی از بیماری های پیش رونده مغزی را در بر می گیرد که در اثر از بین رفتن سلولهای زیادی در مغز، اندازه ظاهری آن را کوچک کرده و حفره هایی در ساختار آن بوجود می آورند.


با از بین رفتن سلول ها، توان انجام وظایف توسط مغز به تحلیل می رود و عوارض مختلف بیماری بروز می نماید. این عوارض در ابتدا خفیف بوده و برای اطرافیان بیمار زنگ خطر بحساب نمی آیند. بیمار ممکن است به فراموشی دچار شده پرسشی را تکرار نماید یا دچار تغییرات شخصیتی شود.


با پیشرفت بیماری، توان پردازش درست اطلاعات و تصمیم گیری بیمار به تحلیل می رود و عوارض مختلف بیماری مانند تغییرات خلقی، اختلال در جهت یابی زمانی و مکانی، سخت شدن کارهای عادی، و غیره که تا حدی برای اطرافیان قابل توجه خواهند بود بروز می نماید. 


در مراحل پیشرفته تر بیماری، زمانی که قسمتهای مهمی از مغز از بین برود، عوارض بیماری کاملا قابل مشاهده بوده و بیمار به مراقبت مستمر نیاز پیدا می کند. نیازهایی مانند کمک در انجام کارهای روزانه، غذا خوردن، لباس پوشیدن، بهداشت فردی، حمام کردن، راه رفتن، و غیره از این جمله اند.   


بیماری آلزایمر نوعی دمانس است

بیماری آلزایمر شایع ترین نوع دمانس است که بیش از ۶۰٪ بیماران را شامل می شود. بدین معنی که حدود ۴۰٪ مبتلایان دمانس، به بیماری آلزایمر مبتلا نیستند. در بیماری آلزایمر، اولین سلولهایی که از بین می روند در قسمت مربوط به حافظه قرار دارند و در نتیجه، اولین عارضه بیماری آلزایمر فراموشی است. سایر انواع دمانس در بخش های مختلف دیگری از مغز بروز می کنند و عوارض اولیه آنها ممکن است فراموشی نباشد. نهایتا، در دمانس پیشرفته منجمله آلزایمر، همه بیماران در اثر فرسایش سلولهای اکثر بخش های مغز، شبیه یکدیگر می شوند.  


سابقه تاریخی واژگان دمانس در غرب

معنی قدیمی دمانس (به لاتین: demens ) به شواهد بارز و سطحی بیماری که در مرحله پایانی آن مشاهده می شد و در زمانی که بیمار از کار افتاده و در همه امور وابسته به دیگران بود، اشاره می کرد. دلیل مهم آن این بود که علم پزشکی شناخت دقیقی از این بیماری نداشت و فقط با مرحله پایانی بیماری که خیلی دیر شده بود، روبرو می شد.  


تعاریف جدید بیماری دمانس که از تحقیقات یک قرن گذشته بهره مند است، به علائم  دقیق تری در برداشت و تعریف بیماری پرداخته و نهایتا به حقیقت فیزیکی بیماری که تخریب سلول ها و کوچک شدن مغز می باشد رسیده است. 


در انتخاب جایگزین واژه دمانس، به ریشه بیماری توجه کنیم نه به عوارض آن

دمانس ریشه فیزیکی و بیولوژیک دارد. سلولهای مغز به دلایل بیولوژیک از بین می روند. علل این فرایند توسط دانشمندان تحت تحقیق و بررسی گسترده می باشد. 

مغز عضو مهم پردازش اطلاعات ماست و شبیه کامپیوتر عمل می کند. با از بین رفتن سلولهای بی شمار، مغز از انجام آنالیز و محاسبات سریع و پیچیده باز می ماند. در نتیجه، رفتار بیمار تغییر کرده و توانایی های او به تحلیل می روند. توجه داشته باشیم که دمانس یا فرسایش مغز، نوعی بیماری است که ریشه آن در فرآیندهای فیزیکی مغز تجلی می کند.


واژگان جایگزین دمانس در زبان فارسی در ایران

تفکر امروزه ما در ایران نیز توجه روشنی به عوارض بیماری دمانس در مرحله نهایی دارد. ما هنوز شاهد استفاده از واژگانی مانند جنون و محجور در مجامع حقوقی، و واژگانی چون زوال عقل و خردسودگی در گفتار و نوشته های روزمره هستیم. از طرفی، این واژگان برای کسانی که از این بیماری در عذابند دور از شفقت و مهربانی بوده و آنها را با رنج مضاعف تحمل شرم آور بودن آن روبرو می کند. از طرف دیگر، این گونه واژگان، گمراه کننده بوده و فقط به جنبه های محدود بیماری، آن هم در مرحله پایانی آن اشاره می کنند. در حالی که دمانس سالها طول می کشد تا به مرحله پایانی برسد و بیمار ممکن است بتواند پس ار تشخیص، سالهای متمادی به زندگی پر بار و مستقل خود ادامه دهد.


همچنین، استفاده از واژگان اختلالات حافظه و شناخت بجای دمانس نیز گمراه کننده است. بیماری آلزایمر با فراموشی شروع می شود ولی گروه دیگری از انواع بیماری دمانس، با عارضه فراموشی آغاز نمی شوند. فراموشی نهایتا در مرحله پایانی، بدلیل پیشرفت بیماری و سرایت فرسایش به تمامی قسمت های مغز، گریبان گیر همه بیماران خواهد شد.


لازم است که در انتخاب واژگان جایگزین، به زیبایی آن تکیه نکنیم. در حالی که واژگان زوال عقل به روشنی ناکافی است، واژگان اختلالات حافظه و شناخت در بر گیرنده انواع دمانس نیست. اختلالات شناخت ممکن است حتی در زمان سرما خوردگی و تب نیز بروز نماید. علم پزشکی در مسیری حرکت نموده که در انتخاب واژگان معرف هر بیماری، بجای استناد به عوارض آن، به علت زیر بنایی بیماری توجه کرده است. انتخاب ما برای واژگان جایگزین باید بدور از احساسات، واقع گرا، علمی، و فروتنانه باشد. در مقابل، مراقبت کردن از عزیزانمان باید در کمال عشق، وفاداری، و صمیمیت صورت پذیرد.


فقط در این صورت است که می توانیم امیدوار باشیم که شرم آور بودن بیماری را که با عوارض گسترده خود عزیزان ما را آزار می دهد، کم کنیم.